Ateş bacaları

Bina içi bölümlerini ısıtmak için yakılan ateş kaynağından çıkan gaz ve dumanlan dışarı atmak için yapılan kanallardır. Bacalar ateş kaynağında yakıtın yanması için gerekli olan hava ceryanını baca çekişi ile temin ederler. Bu bacalara aynı zamanda duman bacaları denilir. Binalarda yapılan ateş bacaları: (a) soba, (b) mutfak, (c) şömine-ocak, (d) gaz-şofben, (e) kalorifer, (f) fabrika bacalarıdır. Ateş bacalarının yapımında ekseriya tuğla, pişirilmiAteş bacalarının tanziminde ve yapımında aşağıdaki kurallara uyulmalıdır.
1.    Baca Kesitleri, daire, kare ve dikdörtgendir. Ateş kaynağından çıkan gaz ve duman baca kanalındaki havayı ısıtır ve baca içinde yükselerek dışarı çıkar. Baca içinde gaz ve dumanlar ile ısıttıkları hava yukarı doğru çıkarken baca iç yüzüne şürtünür. Bacanın iyi çekebilmesi için bu sürtünmenin az ve bunun için de sürtünme yüzeyinin küçük ve düzgün olması gerekir. En uygun kesit dairedir. Tuğla ile öriilmesindeki kolaylığı bakımından kare veya dikdörtgen yapılabilir. Baca kesit alanı ateş kaynağının büyüklüğüne ve bulunduğu yerin durumuna, yakıtın cinsine ve baca yüksekliğine göre hesaplanır. Baca kesitleri baca yüksekliğince daraltılmadan devam ettirilmelidir.
2.    Baca yüksekliği, bacanın çekmesini etkileyen en önemli faktördür. Baca çek-mesi alt ve üst kısımlardaki basınç farkının etkisinde olduğundan ateş bacalarının yüksekliği; soba ve ocaklarda 4 - 6 m, kalorifer bacalarında en az 10 m olmalıdır.
3.    Bacaların bina içindeki duvarlarda, çatıdan çıkışları mahyaya yakın olan yerlerde ve uzun kenarı çatı akıntısına paralel olacak şekilde tanzim edilmesi en uygun şeklidir. Bacanın iyi çekebilmesi için çabuk soğumaması gerekir. Bacanın dış duvarda yapılması zorunlu ise dış duvarın en az bir tuğla kalınlığında olması, baca genişliğince hava boşluğu bırakılması veya delikli tuğla ile örülmesi gerekir. Çıkışları mahyaya yakın olursa, çatı üstünde serbest kalan kısımların yüksekliği daha az olur. Bacanın uzun kenarı çatı eğimine paralel ve mahyaya yakın yapıldığında, kısa kenar genişliğince baca dibinin çinko ile kaplanması ve yukarıdan gelen suyun akıtılması daha kolay olur.  Kil ve beton bloklar kullanılır.4. Soba bacaları kesişen veya saplanan duvarların iç köşelerine getiriliyorsa, boruların kolaylıkla bağlanabilmesi için baca deliğinin çeyrek veya yanm tuğla ileriden başlatılmalıdır.
5. Birbirine yakın bölümlerin bacaları gnıplandırılmalıdır. Grup halindeki bacalar kolaylıkla ısınır, çekişi kolaylaştırır ve çatıdan görünen baca sayısını azaltır. Birbirine ya-kın bacaların çatı boşluğunda birleştirilmeleri ve bir grup haline getirilmeleri veya bacanın çatıdan çıkış yerinin değiştirilmesi için kaydırılabilir. Bacaların kaydırılması esnasında yatayla en az 60 derecelik açı teşkil ettirilmeli ve baca delik kesiti daraltılmamahdır. Temizleme ipinin kolay hareket etmesi ve köşelerin kırılmaması için baca içine çıkıntı teşkil eden köşelerine yavarlak demir yerleştirilmelidir.36 Çatının ahşap olan elemanları baca duvarından en az 10 cm uzakta bulundurulmalıdır.
6. Bacanın çatı üzerindeki yüksekliği, çatı mahyasını en az 50 cm geçmelidir. Aksi halde çatı meyilli yüzeyini yalayarak mahyadan aşan rüzgarın basması sonucu baca çekmez. Komşu çatı seviyesi yüksekse yine bu seviyeden de yukarı çıkmak ve rüzgar basmasını önlemek gerekir.

7.    Çatı üzerinde bacanın yüksekliği 250 cm veya daha fazla olursa rüzgarın etkisiyle yıkılmasını önlemek için demir çember yapılmalı ve çatıya bağlanmalıdır.
8.    Bacaların içine yağmur sulan ile kar girmemesi için üstlerine kapak yapılmalıdır. Şapka veya külah adı verilen bu kapaklar beton plak veya metal levhalardan yapılır.
9.    Binalarda her ateş kaynağı için bir baca kanalı yapılmalıdır. Bu kanallar ateş kaynağının bulunacağı kattan başlatılabilir. Bacalara borular devamlı bağlı kalmayacaksa boru kapaklan hazırlanır. Bacalar kurum bağladıkça temizlenir. Temizlenmesi esnasında aşağı dökülan pislikleri toplu olarak çıkartılabilmek için temizleme delikleri bacanın başladığı kat döşemesinden 60-80 cm yukarısında baca deliği genişliğinde ve 18-20 cm yüksekliğinde yapılır ve çinko veya saç kapakla kapatılır.

10.  Bacaların iyi çekebilmesi için hava almaması gerekir. Derzler tam doldurulur ve baca iç yüzeyi ile aynı hizada kesilir. Oyuk ve kabarık derzlerde kurum toplanacağından sakıncalıdır.
11.  Baca içleri kireç veya çimento harcı ile sıvanmamalıdır. Baca kesitinin daire ve yüzeylerin düzgün yapılması gerekir ise pişirilmiş kil veya beton künkleri kullanılmalıdır.
12.  Biî baca kanalına yalnız bir ateş kaynağından çıkan boru bağlanmalıdır. Aynı katta bir bacaya iki boru bağlanması zorunluluğu ile karşılaşılırsa iki borunun eksenleri arasındaki yükseklik farkı en az 30 cm olacak şekilde bağlanır.

13.  Bacalar tuğla ile örüldüğünde baca kesiti boyuttan tuğla Ölçülerine uydurulur ve çoğunlukla kare ve dikdörtgen yapılır. En dar baca kesiti 1/2 x 1/2 tuğla olur. Bina
içine baca etrafındaki duvar 1/2 tuğla kalınlığında yapılabilir. Birbuçuk ve daha kalın duvarlar içerisinde baca konulabilir. Duvarlarla beraber yapılan bacalarda duvarlar, ka-lınlaştırmamak veya duvarda ayak şeklinde rahatsız edici baca çıkıntısı göstermemek için çıkıntıları kapı arkasına gizlemeye çalışılır. Kalorifer bacalarında, baca etrafındaki duvarın en az bir tuğla kalınlığında olması gerekir. Taş duvarlar içerisine baca yapılması gerektiğinde baca etrafı tuğla ile yapılır veya özel beton, kil, künk veya bloklar kullanılır. 14. Gruplandınlmış ateş bacaları için özel olarak hazırlanmış beton veya pişirilmiş ka bloklar kullanılabilir. Bu bloklarda baca kanalı daire kesitli ve kanallar arasındaki perdeler «taba ince yapıldığından bacaların kaplayacağı alan daha az olur.
Shunt — şunt — Bacalar, çok katlı binalarda bacalar için ayrılacak toplam alanı küçültmek, bacaları birleştirerek çatıda toplu o-larak devam ettirilmek üzere yapılır. Bu sistemde baca için özel olarak hazırlanmış bloklar kullanılır veya baca normal tuğlalarla* örülür. 3? Ateş bacasına bağlanacak borulardan gelecek gaz ve dumanları çekebilecek kesitteki esas baca kanalı, en alt kattan çatıya kadar aynı kesitte devam ettirilir. Her kat bacası, borunun bağlanma yerinin alt  hizasından,  bir üst kattaki boru bağlanma seviyesinin 20 cm altında kalacak şekilde yapılır. Kat bacalarından gelen gaz ve dumanlar esas kanaldan toplu olarak dışarı atılır, aynı zamanda ateş kaynağındaki yakıtın yanması i-çin gereken hava akımı sağlanır. Şunt bacaya bağlanan kat bacaları planda yan yana getirildiğinde, bir kat bacası, iki normal kat yüksekliğinde yapılabilir.

Fabrika bacaları, yakıtların gaz ve dumanlarını daha iyi çekebilmesi ve etrafa yayılmasını önlemek için yüksek yapılırlar. Yalnız gazlan dışarı atan bacalar metal levhalar-ia yapılabilir ise de tuğla tercih edilir. Çoğunlukla daire kesitli ve özel tuğlalarla yapılan bacaların boyuttan fabrika ocağına göre değişik olmakla beraber çapı en az 40 cm, duvar kalınlığı 20 cm yapılır. Tuğla ile yapılan bacaların yükseklikleri 12-28 m arasında değişir. Bacanın temeli bina temelinden dilatasyon derzi ile ayrılır.